Thiết bị nâng hạ hàng dự án tại hiện trường: chọn cẩu hay xe nâng?
Thiết bị nâng hạ hàng dự án cần được lựa chọn dựa trên 4 yếu tố quan trọng gồm: trọng lượng kiện hàng, bán kính nâng hạ, điều kiện nền làm việc và không gian tiếp cận tại hiện trường. Trong đó, cẩu hàng là giải pháp phù hợp cho các hạng mục nâng cao, nâng xa hoặc hàng hóa có tải trọng lớn, còn xe nâng thích hợp với hoạt động bốc xếp, di chuyển hàng hóa trên quãng đường ngắn và nền bằng phẳng.
Việc lựa chọn đúng thiết bị nâng hạ hàng hóa không chỉ giúp đảm bảo an toàn thi công mà còn tối ưu tiến độ và chi phí vận hành cho doanh nghiệp. Cùng H-Cargo tìm hiểu cách lựa chọn thiết bị nâng hạ phù hợp cho từng dự án qua bài viết dưới đây.
Nội dung bài viết:
I. Cẩu bánh lốp, cẩu bánh xích và xe nâng khác nhau thế nào?
Khác biệt chính nằm ở cách thiết bị tới hiện trường và loại nền nó đứng được.
Thiết bị | Cách tới hiện trường | Điểm mạnh | Giới hạn cần biết |
Cẩu tự hành bánh lốp (mobile crane: truck crane, all-terrain) | Tự chạy trên đường | Dựng nhanh, hợp ca nâng 1–2 ngày | Phải bung chân chống (outrigger), lực dồn xuống 4 điểm nên nền phải chịu được |
Cẩu bánh xích (crawler crane) | Tháo rời, chở bằng nhiều xe, lắp lại tại chỗ | Sức nâng lớn, có thể di chuyển khi đang mang tải trên nền đã chuẩn bị | Tốn thời gian và chi phí lắp dựng, cần mặt bằng lắp cần |
Xe nâng hàng (forklift) | Chở tới hoặc có sẵn tại nhà máy | Linh hoạt trong nhà xưởng, lối hẹp | Chỉ nâng thấp, cần nền phẳng, nhạy với lệch trọng tâm |
Theo Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH, cần trục và xe nâng hàng dùng động cơ có tải trọng nâng từ 1.000 kg trở lên đều thuộc danh mục máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, tức phải được kiểm định trước khi đưa vào sử dụng. Doanh nghiệp nên kiểm tra hiệu lực văn bản tại thời điểm áp dụng.
H-Cargo từng xử lý lô cẩu bánh xích sức nâng 1.250 tấn cho dự án điện gió: tổng lô khoảng 1.790 tấn, 5.161 CBM, từ cảng Changshu (Trung Quốc) về cảng Tân Thuận. Một chiếc cẩu cỡ này tới công trường dưới dạng nhiều kiện rời, và bản thân việc lắp nó cũng cần cẩu phụ. Vì vậy, với ca nâng ngắn và kiện vừa sức, cẩu bánh lốp thường gọn hơn. Cẩu bánh xích hợp khi kiện vượt khả năng cẩu bánh lốp ở bán kính cần dùng, hoặc khi công trường cần cẩu nằm lại nhiều tuần.
II. Chọn thiết bị nâng hạ cho hàng dự án theo những tiêu chí nào?
Bên cho thuê cẩu cần đủ bảy dữ liệu dưới đây để báo giá. Thiếu dữ liệu nào, họ thường cộng biên an toàn vào chỗ đó, nên cẩu được chọn to hơn và giá cao hơn.
Tiêu chí | Cần biết gì | Lấy từ đâu |
Trọng lượng | Trọng lượng thực của kiện, cộng khung chụp, cáp, ma ní | Packing list, bản vẽ, phiếu cân |
Kích thước & trọng tâm | Dài, rộng, cao; vị trí trọng tâm (center of gravity) | Bản vẽ nhà sản xuất, ký hiệu CG trên kiện |
Điểm nâng (lifting point) | Số tai móc, vị trí, tải cho phép mỗi tai | Bản vẽ, nhà sản xuất thiết bị |
Bán kính làm việc (working radius) | Khoảng cách ngang từ tâm quay cẩu tới tâm móc ở vị trí nhặt và vị trí đặt | Đo trên mặt bằng thật |
Mặt bằng & nền | Nền đất, bê tông hay nền đắp; có cống ngầm, hầm, dây điện trên cao không | Khảo sát hiện trường, bản vẽ hoàn công nhà máy |
Điều kiện tiếp cận | Cổng, đường nội bộ, bán kính quay đầu, chỗ đặt cẩu và chỗ đỗ xe hàng | Khảo sát hiện trường |
Nhân sự & giấy tờ | Người vận hành có huấn luyện an toàn, người móc cáp, người ra tín hiệu; thiết bị còn hạn kiểm định | Hồ sơ của nhà thầu nâng hạ |
Đừng chỉ nhìn sức nâng trên báo giá, hãy hỏi luôn bán kính. Sức nâng của cẩu giảm khi bán kính tăng, nên con số "cẩu 100 tấn" trên báo giá không có nghĩa là nâng được kiện 100 tấn ở mọi vị trí. Con số đúng nằm trong bảng tải (load chart) của từng cẩu, ứng với chiều dài cần và bán kính cụ thể. Phần mềm lập kế hoạch nâng của nhà sản xuất như Liebherr Crane Planner tính cả áp lực nền dưới chân chống cho từng góc quay.
III. Lifting plan gồm những nội dung gì?
Lifting plan (phương án nâng) mô tả trước ca nâng: nâng gì, bằng thiết bị nào, đặt ở đâu, ai chịu trách nhiệm. Bản đủ dùng thường có:
Thông số kiện: trọng lượng, kích thước, trọng tâm, điểm nâng.
Thiết bị: loại cẩu, cấu hình cần, bán kính, tải trong load chart và tỷ lệ sử dụng tải.
Bố trí: sơ đồ vị trí đặt cẩu, chân chống, tấm kê, vị trí xe hàng, vùng cấm.
Rigging: khung chụp, cáp, ma ní đã chọn và tải danh định của từng món.
Nhân sự và tín hiệu: ai vận hành, ai móc cáp, ai ra tín hiệu, cách liên lạc.
Điều kiện dừng: gió, mưa, mất tầm nhìn.
ISO 12480-1:2024 (Cranes – Safe use) có riêng phần lập kế hoạch hoạt động cẩu và vai trò người vận hành, người móc cáp, người ra tín hiệu. Ở Việt Nam, yêu cầu kỹ thuật an toàn cho thiết bị nâng nằm trong QCVN 7:2012/BLĐTBXH. Tỷ lệ sử dụng tải tối đa và mức gió phải dừng nâng do nhà thầu nâng hạ quy định trong lifting plan, theo load chart và khuyến cáo của nhà sản xuất cẩu.
IV. Một ca nâng hạ tại hiện trường gồm những bước nào?
Quy trình vận chuyển tổng thể nằm ở bài quy trình vận chuyển hàng dự án 6 bước. Riêng ca nâng tại hiện trường gồm:
Bước | Việc chính | Đầu ra |
1. Thu thập dữ liệu kiện | Bản vẽ, trọng lượng, trọng tâm, điểm nâng | Bảng thông số kiện |
2. Khảo sát hiện trường | Đo bán kính, kiểm nền, đường vào, vật cản trên cao | Biên bản khảo sát có ảnh |
3. Chọn thiết bị, lập lifting plan | Chọn cẩu/xe nâng, tính tải, vẽ bố trí | Lifting plan được các bên duyệt |
4. Chuẩn bị mặt bằng | Lu nền, đặt tấm kê, rào vùng nâng | Mặt bằng sẵn sàng |
5. Kiểm tra trước khi nâng | Hồ sơ kiểm định, họp an toàn đầu ca, nâng thử cách nền một đoạn ngắn để kiểm cân bằng | Xác nhận được phép nâng |
6. Nâng, đặt và bàn giao | Nâng, hạ vào vị trí, tháo rigging | Biên bản bàn giao |
Không có chỗ đặt cẩu, hoặc kiện phải đi vào xưởng trần thấp, thì cân nhắc module tự hành SPMT hoặc mooc thủy lực đa trục.
Bài viết liên quan:
- Break bulk vs Flat Rack vs Open Top: chọn phương án nào cho lô hàng
- Vận chuyển bằng mooc rút (sơ mi rơ mooc rút)V. Những sai sót nào hay làm trễ ca nâng?
Các lỗi dưới đây là ví dụ minh họa hay gặp trong ngành:
Trọng lượng trên chứng từ thiếu phụ kiện: quên cộng khung chụp và cáp, cẩu chạy sát giới hạn load chart.
Không khảo sát nền: chân chống đặt lên nắp cống hoặc nền đắp mới, phải dời cẩu và lập lại phương án.
Xe hàng tới trước cẩu: xe nằm chờ ở cổng, phát sinh phí lưu xe.
Kinh nghiệm từ các lô H-Cargo đã thực hiện: lô cẩu bánh xích 1.250 tấn cho dự án điện gió (khoảng 1.790 tấn, 5.161 CBM, từ Changshu về cảng Tân Thuận); 7 kiện máy móc tổng 137,5 tấn từ cảng Lotus về Bến Cát, Bình Dương; 21 kiện cầu dẫn khách sân bay tổng 130 tấn từ Tây Ban Nha giao tận sân bay Nội Bài. Với những lô như vậy, dữ liệu kiện, tuyến đường và giờ xe tới phải khớp trước với phương án dỡ hàng tại điểm giao, nếu không hàng sẽ nằm chờ ở cổng.
Có kiện hàng cần đưa từ cảng vào móng? Gửi bản vẽ, trọng lượng và ảnh mặt bằng, H-Cargo đề xuất phương án nâng hạ và di dời, lắp đặt máy móc hạng nặng cho lô hàng của bạn.
VI. Câu hỏi thường gặp
Cẩu 50 tấn có nâng được kiện 50 tấn không?
Thường là không. 50 tấn là sức nâng ở bán kính nhỏ nhất. Ở bán kính thực tế tại công trường, sức nâng thấp hơn nhiều, phải tra load chart của chính cẩu đó.
Khi nào dùng xe nâng thay cho cẩu?
Khi kiện nằm trong tải định mức của xe nâng, nền phẳng và cứng, quãng di chuyển ngắn, ví dụ dời máy trong nhà xưởng. Kiện cao, dài hoặc phải đặt lên bệ thì cần cẩu.
Ai chịu trách nhiệm lập lifting plan?
Thường là nhà thầu nâng hạ hoặc nhà thầu lắp đặt; chủ hàng và đơn vị điều phối cùng duyệt trước ca nâng.
VII. Kết luận
Chọn cẩu hay xe nâng cho hàng dự án không dựa vào con số sức nâng trên báo giá, mà dựa vào trọng lượng thực, bán kính làm việc, sức chịu tải của nền và lối vào hiện trường. Trước khi chốt, doanh nghiệp nên làm 3 việc: cân trọng lượng kiện cộng đủ khung chụp, cáp, ma ní; đo bán kính và khảo sát nền tại vị trí đặt cẩu; chốt lifting plan với nhà thầu nâng hạ trước khi xe hàng lăn bánh. Đội ngũ H-Cargo điều phối từ cảng tới móng và phối hợp với nhà thầu nâng hạ cho từng lô hàng dự án.
Tác giả: Navy Ngo - Project team
Liên hệ để được tư vấn miễn phí:H-Cargo International Logistics
113-115 Ung Van Khiem St., Ward Thanh My Tay, Ho Chi Minh City
Tel: +84 888 909 186
Email: project@hcargovn.com
Web: www.hcargovn.com
Bình luận